Konuşma, bireylerin düşüncelerini etkili bir biçimde ifade etmeleri ve sosyal etkileşim kurmaları açısından dil öğreniminin en temel ve işlevsel bileşenlerinden biridir. Bu becerinin gelişimi, yalnızca akademik başarı üzerinde değil, aynı zamanda bireyin özgüveni ve toplumsal uyum düzeyi üzerinde de belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda gerçekleştirilen çalışmada, konuşma becerisine yönelik hazırlanmış lisansüstü tezler sistematik bir biçimde incelenmiş; alandaki ortak temalar, eğilimler ve ulaşılan sonuçlar bütüncül bir bakış açısıyla ortaya konulmuştur.
Araştırmanın veri grubunu, 2010-2024 yılları arasında Türkçe eğitimi alanında hazırlanmış 70 yüksek lisans ve 25 doktora tezi olmak üzere toplam 95 lisansüstü çalışma oluşturmaktadır. Nitel araştırma yaklaşımı temelinde meta-sentez deseni ile yapılandırılan çalışmada, ilgili tezlerin bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesi amaçlanmıştır. YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanında “konuşma” anahtar sözcüğü kullanılarak yapılan tarama sonucunda 2010-2024 yılları arasında Eğitim Bilimleri ve Sosyal Bilimler enstitülerine bağlı bölümlerde toplam 388 çalışmaya ulaşılmıştır. Belirlenen dâhil edilme ölçütlerine göre Türkçe eğitimi alanında hazırlanmış 95 tez incelemeye alınmıştır.
Meta-sentez deseniyle yürütülen araştırmada, lisansüstü çalışmaların yapıldığı yıllar, üniversiteler, araştırma yöntemleri, anahtar kelimeler, veri analiz yöntemleri, örneklem grupları, örneklem sayıları ve konuları analiz edilmiştir. Bulgulara göre, Türkiye’de konuşma becerisine yönelik lisansüstü çalışmaların yıllara göre dağılımında en fazla çalışmanın “2022” yılında gerçekleştirildiği belirlenmiştir. Araştırmalarda en sık kullanılan anahtar kelimesinin “konuşma becerisi” olduğu belirlenmiştir. Üniversitelere göre dağılım incelendiğinde en çok çalışmanın “Gazi Üniversitesi” bünyesinde yürütüldüğü tespit edilmiştir. Araştırmalarda örneklem grubunun büyük ölçüde ortaokul öğrencilerinden oluştuğu, tezlerin büyük çoğunluğunun ise konuşma becerisine yönelik teknik, yöntem, strateji, materyal, model ve etkinliklerin etkililiğini incelemeye odaklandığı görülmüştür. İncelenen çalışmaların 40’ı “nicel”, 31’i “karma”, 24’ü ise “nitel” desende yürütülmüştür.
Konuşma, konuşma becerisi, konuşma eğitimi, meta sentez
